1. Tanısal radyoloji nedir?
Tanısal radyoloji; ultrason, Doppler, röntgen, mamografi, bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans (MR) gibi yöntemlerle organ ve dokuların değerlendirilmesini sağlayan tıp dalıdır. Hastalıkların tanısında ve tedavi sürecinin takibinde kullanılır.

2. Hangi görüntüleme yönteminin benim için uygun olduğuna nasıl karar verilir?
İnceleme yöntemi; şikâyetiniz, muayene bulgularınız, yaşınız ve sağlık geçmişiniz dikkate alınarak seçilir. Her yöntem farklı bilgiler sunduğu için en uygun tetkik, klinik ihtiyacınıza göre belirlenir.

3. Ultrason ve Doppler arasındaki fark nedir?
Ultrason, organ ve dokuların yapısını ses dalgalarıyla görüntüler. Doppler ise kan akımının yönünü ve hızını değerlendirerek damarlar hakkında bilgi verir. Her iki yöntem de iyonlaştırıcı radyasyon içermez.

4. Ultrason incelemesine aç mı gelmeliyim?
Hazırlık, incelenecek bölgeye göre değişir. Karın ultrasonunda açlık, mesane ve bazı pelvik incelemelerde ise mesanenin dolu olması istenebilir. Randevu sırasında verilen hazırlık talimatlarını uygulamanız önemlidir.

5. MR ile BT arasındaki fark nedir?
MR, güçlü manyetik alan ve radyo dalgaları kullanır; iyonlaştırıcı radyasyon içermez. BT ise X ışınlarıyla görüntü oluşturur ve özellikle hızlı değerlendirme gereken durumlarda önemli bilgiler sağlar. Hangi yöntemin seçileceği, araştırılan hastalığa bağlıdır.

6. MR çekimi ne kadar sürer?
MR süresi, incelenen bölgeye ve çekim protokolüne göre değişir. Çoğu inceleme yaklaşık 20–45 dakika sürer; kardiyak MR ve tüm vücut MR gibi incelemeler daha uzun sürebilir. Hareketsiz kalmanız, görüntü kalitesi açısından önemlidir.

7. Kapalı alan korkum varsa MR çektirebilir miyim?
Evet. Kapalı alan korkunuzu randevu sırasında paylaşmanız, çekimin size uygun şekilde planlanmasına yardımcı olur. Gerektiğinde hekim değerlendirmesiyle sakinleştirici ilaç veya anestezi desteği düşünülebilir.

8. Kalp pili, protez veya implantı olan kişiler MR çektirebilir mi?
Birçok implantla MR çekimi mümkündür; ancak cihazın modeli ve MR uyumluluğu önceden kontrol edilmelidir. Kalp pili veya başka bir implantınız varsa cihaz kartınızı ve ilgili belgelerinizi paylaşın. Bazı cihazlarda özel çekim koşulları gerekir.

9. Kontrast madde nedir, neden kullanılır?
Kontrast madde, bazı organların, damarların ve hastalıkların görüntülerde daha belirgin görünmesini sağlar. Her incelemede gerekli değildir. Kullanımına, tetkikin amacı ve kişisel sağlık durumunuz değerlendirilerek karar verilir.

10. Kontrast madde alerjiye veya böbrek sorunlarına yol açabilir mi?
Kontrast maddeler genellikle iyi tolere edilir; ancak alerjik reaksiyonlar gelişebilir. Böbrek hastalığı olan kişilerde kontrastın türü ve gerekliliği ayrıca değerlendirilir. Daha önce kontrast reaksiyonu yaşadıysanız veya böbrek hastalığınız varsa çekim öncesinde mutlaka bildirin.

11. Hamilelikte görüntüleme yapılabilir mi?
Gerekli olduğunda görüntüleme yapılabilir. Ultrason ve uygun durumlarda kontrastsız MR tercih edilebilir; X ışını içeren incelemeler ise klinik gereklilik ve yarar–risk değerlendirmesiyle planlanır. Hamileyseniz veya hamilelik ihtimaliniz varsa önceden bildirin.

12. Meme ultrasonu mamografinin yerine geçer mi?
Genellikle geçmez. Mamografi ve ultrason birbirini tamamlayan yöntemlerdir. Ultrason, mamografide görülen bir bulgunun değerlendirilmesinde veya belirli hasta gruplarında ek inceleme olarak kullanılabilir. Tetkik seçimi yaşınıza, şikâyetinize ve risk durumunuza göre yapılır.

13. Koroner BT anjiyografi nedir?
Kalbi besleyen koroner damarların, damardan kontrast madde verilerek BT ile görüntülenmesidir. Damar duvarındaki plakları ve darlıkları değerlendirmeye yardımcı olur. İşlem sırasında kasık veya el bileği damarından kalbe kateter ilerletilmez.

14. Koroner BT anjiyografi klasik anjiyografinin yerine geçer mi?
Uygun hastalarda koroner damarların değerlendirilmesinde kullanılabilir; ancak her durumda klasik anjiyografinin yerine geçmez. BT anjiyografi tanısal bir incelemedir. Balon veya stent gibi tedaviler gerektiğinde kateter anjiyografisi kullanılabilir.

15. Kardiyak MR hangi durumlarda kullanılır?
Kardiyak MR; kalbin yapısını, kasılma fonksiyonunu ve kalp kasının özelliklerini değerlendirir. Kalp kası hastalıkları, miyokardit, bazı doğumsal kalp hastalıkları ve geçirilmiş kalp krizine bağlı doku değişikliklerinin araştırılmasında kullanılabilir.

16. Tüm vücut MR her hastalığı veya kanseri gösterir mi?
Hayır. Tüm vücut MR birçok bölgeyi değerlendirebilir; ancak tüm hastalıkları dışlamaz ve organa özel incelemelerin yerine geçmez. 

17. Longevity ve check-up kapsamında hangi görüntülemeler yapılır?
İncelemeler; yaşınıza, aile öykünüze, mevcut hastalıklarınıza ve kişisel risklerinize göre planlanır. Amaç, sağlık açısından anlamlı bilgi sağlayacak tetkikleri seçmektir.

18. Girişimsel radyoloji nedir?
Girişimsel radyoloji; ultrason, BT veya anjiyografi rehberliğinde, iğne ya da ince kateterlerle yapılan tanı ve tedavi işlemlerini kapsar. Biyopsi, drenaj, ablasyon ve çeşitli damar içi tedaviler bu alanda yer alır.

19. Görüntüleme eşliğinde biyopsi nasıl yapılır?
Örnek alınacak alan ultrason veya BT gibi yöntemlerle belirlenir. Uygun bir iğneyle hücre ya da doku örneği alınır ve laboratuvara gönderilir. Kullanılan yöntem, hedef bölgeye ve araştırılan hastalığa göre değişir.

20. Biyopsi yapılması kanser olduğum anlamına mı gelir?
Hayır. Biyopsi, bir bulgunun nedenini ve iyi huylu ya da kötü huylu olup olmadığını belirlemek için yapılır. Görüntüleme ile kesin olarak ayırt edilemeyen durumlarda tanıyı netleştirmeye yardımcı olur.

21. Biyopsi ve diğer girişimsel işlemler ağrılı mıdır?
Birçok işlemde lokal anestezi kullanılır. İşlem sırasında kısa süreli batma, basınç veya rahatsızlık hissedilebilir. Gerektiğinde sedasyon ya da anestezi desteğiyle konforunuz artırılır; kullanılacak yöntem işlem öncesinde açıklanır.

22. Kan sulandırıcı kullanıyorsam biyopsi yaptırabilir miyim?
Çoğu durumda uygun planlamayla biyopsi yapılabilir. İlacın türü, neden kullanıldığı ve işlemin kanama riski birlikte değerlendirilir. Kan sulandırıcınızı kendi kendinize bırakmayın; ilaç düzenlemesi ilgili hekimlerle birlikte yapılmalıdır.

23. Her tiroit nodülüne biyopsi gerekir mi?
Hayır. Biyopsi kararı yalnızca nodülün büyüklüğüne göre verilmez. Ultrason özellikleri, boyutu, önceki incelemelerdeki değişiklikler ve kişisel risk faktörleri birlikte değerlendirilir. Bazı nodüllerde takip yeterli olabilir.

24. Tiroit nodülü ablasyonu nedir, kimler için uygundur?
Ablasyon, uygun nodüllerin görüntüleme eşliğinde ısı enerjisi veya başka yöntemlerle küçültülmesini amaçlayan bir tedavidir. Özellikle iyi huylu olduğu doğrulanmış, bası şikâyeti veya kozmetik sorun oluşturan bazı nodüllerde düşünülebilir. Her nodül için uygun değildir; işlem öncesinde ayrıntılı değerlendirme gerekir.

25. Tümör ablasyonu ameliyata alternatif olabilir mi?
Seçilmiş hastalarda olabilir. Karaciğer, böbrek veya akciğer gibi organlardaki bazı tümörler, görüntüleme rehberliğinde ısıtma veya dondurma yöntemleriyle tedavi edilebilir. Uygunluk; tümörün türü, boyutu, konumu ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.

26. Apse drenajı nedir?
Apse drenajı, vücutta biriken iltihaplı sıvının görüntüleme eşliğinde iğne veya kateterle boşaltılmasıdır. Bazı hastalarda antibiyotik tedavisine ek olarak uygulanır. Kateterin ne kadar kalacağı, enfeksiyonun ve sıvı miktarının takibine göre belirlenir.

27. Nefrostomi nedir, neden takılır?
Nefrostomi, idrarın böbrekten normal yolla boşalamadığı durumlarda böbreğe ciltten ince bir kateter yerleştirilmesidir. İdrarın dışarı alınmasını sağlayarak tıkanıklığın etkilerini azaltmaya yardımcı olur. Kullanım süresi, tıkanıklığın nedenine ve tedavi planına bağlıdır.

28. PTK ve safra yolu drenajı nedir?
PTK, safra yollarının ciltten karaciğere girilerek kontrast maddeyle görüntülenmesidir. Gerektiğinde aynı yoldan kateter yerleştirilerek tıkalı safra yollarının drenajı sağlanabilir. İşlem, tıkanıklığın nedeni ve diğer tedavi seçenekleri değerlendirilerek planlanır.

29. Port kateter nedir, ne amaçla kullanılır?
Port, genellikle göğüs bölgesinde cilt altına yerleştirilen ve büyük bir toplardamara bağlanan damar erişim sistemidir. Kemoterapi ve uzun süreli damardan tedavilerde kullanılabilir. Enfeksiyon ve tıkanıklık riskini azaltmak için düzenli bakım gerektirir.

30. Girişimsel işlem sonrası nelere dikkat etmeliyim?
İşlem bölgesinin bakımı, dinlenme süresi, ilaç kullanımı ve kontrol randevusu hakkında verilen talimatları uygulayın. Ateş, artan ağrı, durmayan kanama veya kateterle ilgili bir sorun gelişirse sağlık ekibinizle iletişime geçin. Nefes darlığı, bayılma ya da ciddi kanama durumunda acil yardım alın.

Bu bölüm genel bilgilendirme amacı taşır. Tetkik hazırlığı ve tedavi planı, kişisel sağlık durumunuza göre belirlenir.